جلسه هفتگی مطالعه تاریخ مشروطه، سه شنبه 11 دی

سه شنبه 11 دی ساعت 11:30 تا 13، اتاق پلاتو
موضوع این جلسه:

• اندیشه سیاسی شیخ فضل الله

کلاس پژوهش در اقتصاد ایران

سومین جلسه از کلاس پژوهش در اقتصاد ایران که توسط دکتر سعید لیلاز ارائه می شود، فردا، دوشنبه 10 دی، ساعت 5 تا 6:30 عصر در سالن کنفرانس 15 خرداد واقع در طبقه سوم ساختمان 15 خرداد برگزار می شود.
موضوع اصلی این جلسه، تورم و عوامل مؤثر در آن می باشد.
لازم به ذکر است که دو جلسه از این کلاس برگزار شده که دکتر لیلاز در جلسه مقدماتی به بررسی اجمالی سیر تحولات اقتصاد ایران از زمان رضاشاه تا امروز پرداخت و در جلسه دوم به طور خاص برنامه دوم و سوم توسعه پیش از انقلاب را مورد بررسی قرار داد.
گزارش جلسه مقدماتی
گزارش جلسه دوم + فایل صوتی

جلسه هفتگی مبانی اقتصاد و جامعه مدنی، دوشنبه 10 دی

دوشنبه 10 دی ساعت 11:30 تا 13، اتاق پلاتو
برنامه این جلسه:

• پخش کامل اپیزود اول از مستند Commanding Heights: The Battle of Ideas
  درباره این مستند: بروشور معرفی این مستند + متن مستند

لازم به ذکر است، این جلسه آخرین جلسه گروه مطالعاتی مبانی اقتصاد و جامعه مدنی در ترم جاری است و جلسه بعد در ترم آینده تشکیل می شود.

گزارش جلسه دوم کلاس پژوهش در اقتصاد ایران

دانلود فایل صوتی این جلسه
گزارش جلسه 26 آذر پژوهش در اقتصاد ایران، دکتر سعید لیلاز
در ابتدای این جلسه دکتر لیلاز با اشاره به دو اتفاقی که در طی دو هفته گذشته رخ داد و تأثیری که بر مسائل اقتصادی گذاشته و در آینده خواهد گذاشت، بحث این جلسه را آغاز کرد. این دو اتفاق مهم، یکی گزارش سازمان های اطلاعاتی آمریکا (NIE) درباره فعالیت های هسته اي ایران بود که باعث بهبود بورس تهران، هر چند به صورت کند شد. و اتفاق دوم هم برنامه تلویزیونی رئیس جمهور در مورد مسائل اقتصادی و خصوصا تورم بود.
در تاریخ ایران 8 برنامه توسعه تدوین شده است که 5 برنامه آن پیش از انقلاب، و بقیه آن پس از انقلاب بوده است. برنامه اول به دلیل فهم پایین مردم و اطلاع کم مسئولان به مسائل برنامه ریزی، اجرا نشد، اما پس از آن و در سال 1338 برنامه دوم شروع شد که به همراه برنامه سوم و چهارم شاه، بهترین و طلایی ترین دوران اقتصادی ایران را رقم زدند. در برنامه دوم و سوم، رشد اقتصادی درحالیکه 6% پیش بینی شده بود، حتی تا 6.6% افزایش پیدا کردكه رشد اقتصادي قابل توجهي است و حتي در سال هاي بعد از انقلاب، اين رشد اقتصادي در كشور تجربه نشده است. البته این رشد پس از یک دوران رکود طی سال های 40 تا 42 رخ داد که می توان تحولات سیاسی سال های 41 و 42 را نتیجه این رکود دانست، اما از سال 43 رشد اقتصادی با شدت زیادی افزایش یافت.
از سال 38 تا 45 رشد جمعيت ايران سالانه 2.6% بوده است. در اين سالها بار تكفل به شدت افزايش مي يابد. بار تكفل از شاخصهاي اقتصادي و به اين معني است كه به ازاء هر نفر شاغل چند نفر شغلي ندارند. افزايش بار تكفل نرخ پس انداز را كاهش داده و سبب افزايش فشار تقاضا مي شود.
در اين سالها مهاجرت روستائيان به شهرها افزايش مي يابد. لازم به ذكر است كه مهاجرت به شهرها به خودي خود بد نبوده و حتي از لوازم رشد اقتصادي و مفيد است، زيرا افزايش درامد سرانه و درامد ملي به صنعتي شدن جامعه و صنعتي شدن جامعه به شهرنشيني منوط است. ولي در ايران، چون تمركز ثروت و امكانات در تهران است، افزايش مهاجرت به اين شهر مشكلاتي را ايجاد ميكند. در اين سالها رشد جمعيت شهري 4.4% و رشد جمعيت روستايي 1.7% بوده است، و اين نشانگر افزايش رفاه در اين سالها بوده است، چون درآمد شهرنشينان بيشتر از روستائيان است.
تمرکز برنامه نویسان هم در برنامه دوم و هم سوم، روی روستا و حذف نابرابری بوده است. در برنامه دوم به این نتیجه رسیده بودند که بدون ایجاد زیرساخت ها، مانند ساختن سد، راه سازی، راه آهن، گسترش بهداشت و ...، اصلا نمی توان به رشد اقتصادی رسید. اما در برنامه سوم، بخش روستا، بخش کشاورزی و پر کردن فاصله بین شهر و روستا، محوری ترین نقطه این برنامه بود. این نشان می دهد که در آن زمان هم به این نتیجه رسیده بودند که بدون یک انقلاب اداری، بدون تمرکز زدایی، بدون گسترش دموکراسی، بدون محو نابرابری ها و پر کردن فاصله شهر روستا، ایران هرگز نمی تواند رشد داشته باشد و برنامه های بعدی قابل اجرا نمی باشند.
در دوره برنامه دوم، رشد صنعتی 13.4% و رشد بخش کشاورزی 1.4% بود. در واقع در برنامه دوم، تمرکز عملی روی توسعه بخش صنعت بوده است. اما پس از آن و در برنامه سوم، بیشترین اهمیت به پر کردن فاصله بین شهر و روستا داده شد. این سیاست ها باعث هر چه بیشتر شدن سهم بخش دولتی شد، به طوری که سهم دولت از 33.7% به 45.1% افزایش و به همین نسبت سهم بخش خصوصی کم شد ولي از نيمه دوم برنامه دوم حجم دولت كنترل مي شود.
در اين سالهادر اثر ملي شدن صنعت نفت ، سهم نفت در توليد ناخالص داخلي افزايش مي يابد و از 7% به 11.3% ميرسد و سهم درامدهاي نفتي به كل دريافتي هاي سازمان برنامه از 40% به 59% مي رسد. در اين سالها بيشترين تحقق عملكرد پرداخت نسبت به مصوب در بخش كشاورزي بوده است.
انضباط پولي و مالي در طول سالهاي 38 تا 45 نكته مهم و قابل توجهي است. حتي در سالهاي بعد از انقلاب ما هيچ گاه به اين حد انضباط پولي و مالي نداشته ايم.
در طول سال های 38 تا 45 مجموع رشد تولید ملی 55% و رشد حجم پول 65% و نرخ تورم 10% بوده است. از لحاظ اقتصادي نيز با فرض ثابت بودن سرعت گردش پول، رشد نقدينگي منهاي رشد اقتصادي، برابر با نرخ تورم است. سرعت گردش پول در اين دوره 7 تا 7.8 بار در سال بوده است. سرعت فعلي گردش پول در كشور 1.7 بار در سال است. بنابراين الان اگر بخواهيم سرعت گردش پول را به سالهاي 42 و 43 برگردانيم، بين 40000 درصد تا 50000 درصد تورم خواهيم داشت. در سالهاي 38 تا 45 تورم در خوراك 25.8% و تورم در مسكن 3.2% بوده است. توجه به اين نكته ضروري است كه در بررسي تورم، اجزاء تورم از اهميت زيادي برخوردارند. براي مثال تورم در سال 83، 15% و نرخ فعلي تورم 17% است. ولي تورم در مواد خوراكي كه در معيشت مردم اهميت فراواني دارد در سال 83، 7 تا 8% و در شرايط فعلي 23 تا 24% است. و اين نشان ميدهد علي رغم افزايش 2% نرخ تورم، ولي افزايش قيمتها بر گرده فرودست جامعه بيش از 3 برابر شده است.
در طول اين سال ها، بیشترین سهم واردات به کالاهای سرمایه ای اختصاص داشت، حتی سهم واردات کالاهای مصرفی کاهش هم پیدا کرد. آمار نشان می دهد، 47.5% واردات کشور در آن سال ها، کالاهای سرمایه ای بوده است، در حالي كه اين رقم در شرايط فعلي حدود 20% است. با استفاده از درصد كالاهاي وارداتي سرمايه اي می توان وضعیت رشد اقتصادی و رشد ثروت و وضعيت اشتغال یک کشور را در 5 سال آینده پیش بینی کرد.
برنامه نویسان سازمان مدیریت و برنامه ریزی، آن برنامه ها را به دو بخش هسته و غیر هسته تقسیم کرده بودند که بخش هسته، طی هر شرایطی باید اجرا می شد. در برنامه سوم آمده است كه « اعتبار مربوط به روستا هيچ محدوديتي نداشته و تا سرحد ظرفيت هزينه خواهد شد.»
در طول دو برنامه دوم و سوم ، به تولید ثروت و نه توزیع آن اهمیت داده شده و بر استفاده از نیروی کار محلی، تمرکززدایی و لزوم تشکیل حکومت محلی تأکید شده است . در اين دوره برنامه توسعه تحصیل روستا و کاهش بی سوادان ارائه شد و در همین راستا، توسعه فرودگاه ها و شهرها در اولویت پایین تری قرار گرفت.
در پایان جلسه، دکتر لیلاز با اشاره به وضعیت فعلی تورم در کشور و برنامه تلویزیونی رئیس جمهور، بررسی تورم و عوامل آن را به عنوان برنامه جلسه آینده در نظر گرفتند.
ضمنا در این جلسه دکتر سعید لیلاز، به معرفی دو کتاب پرداخت:
* مبانی اقتصاد، دکتر مسعود نیلی، نشر نی و در همین زمینه اینجا را کلیک کنید.
* اقتصاد سیاسی، ریمون بار، دکتر منوچهر فرهنگ، انتشارات سروش

جلسه هفتگی مطالعه تاریخ مشروطه، سه شنبه 4 دی

سه شنبه 4 دی ساعت 11:30 تا 13، اتاق پلاتو
موضوع این جلسه:

• اندیشه سیاسی شیخ فضل الله

جلسه هفتگی مبانی اقتصاد و جامعه مدنی، دوشنبه 3 دی

دوشنبه 3 دی ساعت 11:30 تا 13، اتاق پلاتو
موضوعات این جلسه:

• ادامه توزیع درآمد (مزد، سود و بهره مالکانه)، آدام اسمیت - فرخنده کار
• ادامه دیوید ریکاردو - جهانپور

جلسه دوم کلاس جامعه شناسی تاریخی هویت ایران

دومین جلسه کلاس جامعه شناسی تاریخی هویت ایرانی، که توسط دکتر شروین وکیلی ارائه می شود، شنبه 1 دی ماه (فردا)، ساعت 3:30 تا 5:30 در سالن کنفرانس 15 خرداد برگزار می شود.
عنوان نشست دوم: شرقي بودن در عصر اشکاني

• مغان، مهر و آيين­هاي آريايي
• فره پادشاهي و بازتعريف مفهوم قدرت
• جنگهاي ايران و روم و دوقطبي شدن گيتي
• رستم، افراسياب و اساطير سکايي

سوشیانس (وب سایت شخصی دکتر شروین وکیلی)
لازم به ذکر است گزارش و فایل صوتی جلسه اول به زودی در سایت قرار می گیرد.

جلسه هفتگی مطالعه تاریخ مشروطه، سه شنبه 27 آذر

سه شنبه 27 آذر ساعت 11:30 تا 13، اتاق پلاتو
موضوعات این جلسه:

• اندیشه سیاسی شیخ فضل الله
• دولت مشروطه در فقه شیعه

جلسه هفتگی مبانی اقتصاد و جامعه مدنی، دوشنبه 26 آذر

دوشنبه 26 آذر ساعت 12 تا 13، اتاق پلاتو
موضوعات این جلسه:

• توزیع درآمد (مزد، سود و بهره مالکانه)، آدام اسمیت - فرخنده کار
• ادامه دیوید ریکاردو - جهانپور

نمایش بخش اول از اپیزود اول مستند Commanding Heights: The Battle of Ideas
دانلود بروشور این مستند

گزارش جلسه مقدماتی کلاس پژوهش در اقتصاد ایران

دكتر سعيد ليلاز در جلسه مقدماتی برنامه «پژوهش در اقتصاد ايران» كه روز دوشنبه 12 آذر ، به كوشش كانون پژوهشهاي اجتماعي برگزار شد، به بررسي اجمالي سير مباني اقتصاد در ايران و جهان پرداختند. در ادامه خلاصه اي از مطالب مطرح شده در اين جلسه آورده مي شود:
كوتاهترين تعريفي كه مي توان از اقتصاد ارائه كرد «علم تخصيص بهينه منابع» است. در طول تاريخ، دو رويكرد متفاوت به نقش دولت و تأثيرات دخالت آن در اقتصاد مطرح شده است:
1- نظريه اي كه مبتني بر نظام بازار آزاد بوده و هرگونه دخالت دولت در اقتصاد را نمي پذيرد،
2- نظريه اي كه به كارامدي نقش دولت در اقتصاد معتقد است. اين نظريه بطور جدي بعد از جنگ جهاني دوم و توسط كينز مطرح شد. كينز بر اين عقيده بود كه براي تحول در شرايط اقتصادي، علي رغم نظر آدام اسميت، نمي توان تنها به وجود «دست هاي نامرئي» در بازار بسنده كرد و بايد براي نقش دولت در تحولات اقتصادي شأني قائل بود. در ايران نيز 65 تا 70 درصد اقتصاد، دولتي است.
از شاخصهاي مهم در پژوهش اقتصاد، مي توان به شاخصهاي رشد اقتصادي، نرخ تورم و نرخ اشتغال اشاره كرد. مسائل عمده ي اقتصاد كشورها با بررسي سه شاخص ذكر شده قابل حل هستند.
در بررسي وضعيت اقتصادي ايران ، دوره ي رضا خان از اهميت بسياري برخوردار است. در اين دوره، برنامه منسجم اقتصادي منجر به تحولات چشمگير در اين زمينه شد. بسياري از نهادهاي مدرن از قبيل سازمان ثبت احوال، ارتش، نيروي هوايي و زميني، دادگستري و دولت به معناي امروزين آن در اين دوره شكل گرفت. لازم به ذكر است كه رضا خان درآمد حاصل از فروش نفت را وارد بودجه كشور نكرده و آن را مخصوص كارهاي بزرگ عمراني مي دانست. بعد از رضا خان و در دوره پهلوي دوم، دو اتفاق مهم، تاثير بسيار در شرايط اقتصادي ايران نهادند؛ يكي وارد شدن نفت در بودجه ملي و ديگري ملي شدن صنعت نفت. ملي شدن صنعت نفت، از آن جهت كه منجر به بي نيازي دولت از مالياتهاي مردم گرديد، در بزرگتر شدن دولت و همچنين ديكتاتور شدن آن تاثير نهاد، مردم نيز به دليل آنكه مالياتي به دولت نمي پرداختند، بيش از پيش به اين استبداد تن دادند. طلايي ترين دوره اقتصادي ايران را مي توان همين دوره دانست، نرخ تورم در اين دوره كمتر از 10 درصد بوده است. از جمله رويدادهاي مهم در اين دوره جنگ 20 روزه بين اسرائیل و اعراب در مهر ماه سال 52 (اکتبر 1973) است. در اثر اين جنگ قيمت نفت ايران به چهار برابر خود رسيد و متعاقب آن، رشد اقتصادي بصورت لجام گسيخته آغاز شد. افزايش رشد اقتصادي از يك سو روستائيان را به سوي شهرها سرازير و سبب تشكيل حلبي آبادها در حاشيه شهرها شد و از سوي ديگر شاه را در توهمي بزرگ افكند. وي به قصد پيشرفت فرهنگي كشور و باز شدن فضا، به گسترش هر چه بيشتر ولنگاري كه به هيچ وجه با فرهنگ مردم ايران در آن دوره هماهنگي نداشت و در ايجاد انقلاب 57 بي تاثير نبود، پرداخت.
پس از انقلاب، برنامه سوم اقتصادي كه در زمان دولت اصلاحات نوشته شد، از موفق ترين برنامه هاي اقتصادي بوده است. در دولت نهم نيز افزايش بي سابقه قيمت نفت، اگرچه مي توانست به بهبود شرايط اقتصادي كشور منجر شود، ولي به دليل افزايش نقدينگي و در پي آن افزايش نرخ تورم ، تاثيري بر توسعه پايدار اقتصادي ننهاده است.
دكتر سعيد ليلاز در پايان جلسه در پاسخ به سوالي كه تفاوت رشد اقتصادي در دولتهاي ديكتاتور و دموكرات را مورد پرسش قرار مي داد، اظهار كرد، دموكراسي اگرچه رشد اقتصادي كمتري به دنبال دارد ولي اين رشد اقتصادي پايدار خواهد بود، در صورتي كه در دولتهاي ديكتاتور كه با اصلاحات عامدانه و دولتي در اقتصاد، به دنبال رشد شديد اقتصادي هستند، رشد اقتصادي پايدار نخواهد بود. حال انكه براي گام برداشتن در مسير توسعه ، بيش از هر چيز به رشد پايدار اقتصادي نيازمنديم.
لازم به ذکر است، دومین جلسه این کلاس، روز دوشنبه 26 آذر، ساعت 4:30 تا 6 بعد از ظهر در سالن کنفرانس 15 خرداد برگزار خواهد شد.

جلسه اول کلاس جامعه شناسی تاریخی هویت ایرانی

اولین جلسه کلاس جامعه شناسی تاریخی هویت ایرانی، که توسط دکتر شروین وکیلی ارائه می شود، امروز (شنبه) ساعت 3:30 تا 5:30 در سالن کنفرانس 15 خرداد برگزار می شود.
عنوان نشست نخست: پارسی بودن در عصر هخامنشی

• ميراث ايلامي
• مغان، زرشت و دين ايراني
• ارته، اشه و اخلاق ايراني
• کوروش، داريوش و ابرانسان ايراني
• خشکسالي، دشمن، و دروغ
• بازتاب هويت پارسي در تاريخ فرهنگ

سوشیانس (وب سایت شخصی دکتر شروین وکیلی)
خبر این کلاس در وب سایت شخصی ایشان

جلسه هفتگی مطالعه تاریخ مشروطه، سه شنبه 20 آذر

سه شنبه 20 آذر ساعت 11:30 تا 13، اتاق پلاتو
موضوعات این جلسه:

• دولت مشروطه در فقه شیعه از کدیور
• نبرد مشروطه و مشروعه از کسروی

جلسه هفتگی مبانی اقتصاد و جامعه مدنی، دوشنبه 19 آذر

دوشنبه 19 آذر ساعت 12 تا 13، اتاق پلاتو
موضوعات این جلسه:

• جلسه آخر پول، آدام اسمیت - نایب پور
• دیوید ریکاردو - جهانپور

این جلسه بروشور اپیزود اول مستند Commanding Heights: The Battle for the World Economy با عنوان The Battle of Ideas ارائه می شود. این مستند، همان طور که اشاره شد، اپیزود اول از سه اپیزود این مستند می باشد که از شبکه PBS آمریکا پخش شده است.
قرار است از جلسه آینده جلسه مبانی اقتصاد، این مستند به تدریج پخش شود.

دانلود بروشور این مستند

علاقمندان برای تهیه این مستند، می توانند به کانون پژوهش های اجتماعی مراجعه کنید.

کلاس جامعه شناسی تاریخی هویت ایرانی

کانون پژوهش های اجتماعی با همکاری واحد آموزش مؤسسه خورشید کلاس شش جلسه ای جامعه شناسی تاریخی هویت ایرانی را برگزار می کند. مدرس این کلاس دکتر شروین وکیلی می باشد.
زمان برگزاری این کلاس روزهای شنبه از ساعت 15 الی 17 می باشد و اولین جلسه این کلاس روز 24 آذر خواهد بود. محل برگزاری این کلاس هم سالن کنفرانس 15 خرداد واقع در طبقه سوم ساختمان 15 خرداد می باشد.
عنوان های شش جلسه این کلاس به شرح زیر می باشد:

• جلسه اول: ایرانی بودن در عصر هخامنشی
• جلسه دوم: شرقی بودن در عصر اشکانی
• جلسه سوم: ایرانی بودن در عصر ساسانی
• جلسه چهارم: مسلمان بودن تا عصر ایلخانی
• جلسه پنجم: صوفی بودن در عصر صفوی
• جلسه ششم: ایرانی بودن در جهان امروزین

علاقمندان برای ثبت نام در این کلاس، می توانند همه روزه ساعت 11:30 الی 13 به کانون پژوهش های اجتماعی مراجعه کنند.

جلسه هفتگی مبانی اقتصاد و جامعه مدنی، دوشنبه 12 آذر

دوشنبه 12 آذر ساعت 12 تا 13، اتاق پلاتو
موضوع این جلسه:

• ادامه پول، آدام اسمیت - نایب پور

جلسه مقدماتی پژوهش در اقتصاد ایران

جلسه ی مقدماتی کلاس پژوهش در اقتصاد ایران
ارائه دهنده: دکتر سعید لیلاز
زمان: دوشنبه 12 آذر ماه، ساعت 16:30 تا 18
مکان: سالن کنفرانس ساختمان پانزده خرداد